Pozbawienie władzy rodzicielskiej, inaczej zwane odebraniem władzy rodzicielskiej lub pozbawieniem praw rodzicielskich, to procedura, która budzi wiele emocji, ponieważ kojarzy się (mylnie) z zupełnym zerwaniem więzi rodzicielskiej z dzieckiem. Trzeba mieć świadomość, że rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej traci jedynie możliwość podejmowania decyzji w sprawach dotyczących dziecka (np. związanych z wyborem szkoły). Zachowuje on jednak prawo do kontaktów z dzieckiem oraz jest zobowiązany do opłacania alimentów.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone co do obojga rodziców albo tylko jednego z nich.

Trzeba mieć świadomość, że rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej traci jedynie możliwość podejmowania decyzji w sprawach dotyczących dziecka (np. związanych z wyborem szkoły).

Przyczyny uzasadniające pozbawienie władzy rodzicielskiej

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym można pozbawić władzy rodzicielskiej, jeżeli:

  • władza rodzicielska nie może być przez rodziców wykonywana z powodu trwałej przeszkody,
  • rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej,
  • rodzice w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka.

Z trwałą przeszkodą w wykonywaniu władzy rodzicielskiej mamy do czynienia np.: w razie zaginięcia rodzica, jego pobytu w szpitalu z uwagi długą chorobę, osadzenia w zakładzie karnym lub braku realnej możliwości wykonywania władzy rodzicielskiej z powodu ciężkiej choroby (nawet jeśli rodzic przebywa z dzieckiem). Ojca lub matkę można pozbawić władzy rodzicielskiej także w wypadku długiego wyjazdu za granicę, ale pod warunkiem, że łączy się to z całkowitym brakiem zainteresowania dzieckiem lub przeszkodami w uzyskaniu zgody na podjęcie czynności istotnych dla dziecka.

Nadużywanie władzy rodzicielskiej ma miejsce, gdy dochodzi do nadmiernego karcenia dziecka i stosowania wobec niego przemocy, wykorzystywania dziecka do czynów nierządnych, zmuszania go do obciążającej pracy w domu lub wykorzystywania go do pracy zarobkowej, a także nakłaniania dziecka do popełniania przestępstw.

Za rażące (tj. poważne, zagrażające dobru dziecka) zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich należy uznać sytuację, w której małoletni schodzi na dalszy plan z uwagi na nałóg pijaństwa rodziców, ich rozwiązły tryb życia lub trudnienie się popełnianiem przestępstw. Dziecko jest zaniedbywane także, gdy jego rodzic unika płacenia alimentów lub nie interesuje się jego sprawami. Sygnałem, że rodzicie nie dbają dziecko może być jego naganne zachowanie w szkole, złe oceny w nauce, a także brak reakcji ze strony rodziców na wezwania do szkoły lub alarmujące informacje napływające od nauczycieli.

Trzeba pamiętać o tym, że sądowe pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza, że władza ta jest odbierana raz na zawsze. Jeśli ustaną przyczyny, dla których ojciec lub matka zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, sąd rodzinny może tę władzę przywrócić.

Trzeba pamiętać o tym, że sądowe pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza, że władza ta jest odbierana raz na zawsze.

Kto bierze udział w postępowaniu sądowym?

Orzeczenie w sprawie pozbawienia władzy rodzicielskiej wydaje sąd rodzinny po przeprowadzeniu wnikliwego postępowania.

Wniosek w sprawie może być złożony przez każdą osobę, która wykaże interes prawny (np. rodzic zastępczy, osoba z rodziny dziecka, drugi rodzic, szkoła, do której uczęszcza dziecko). Taki wniosek może złożyć także prokurator, jeśli uzyska informację, że dobro dziecka jest zagrożone.

Postępowanie może zostać wszczęte także z urzędu, tj. samodzielnie przez sąd, bez jakiegokolwiek wniosku.

Uczestnikami sprawy sądowej są osoba lub instytucja, która złożyła wniosek (wnioskodawca) oraz rodzice dziecka (uczestnicy postępowania). W razie, gdy jeden z rodziców składa wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej drugiego, jest on wnioskodawcą, a ten drugi rodzic uczestnikiem postępowania. Dziecko, którego sprawa dotyczy nigdy nie jest uczestnikiem postępowania w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej.

O wszczęciu postępowania rodzinnego dot. władzy nad małoletnim jest zawsze zawiadamiany prokurator, który może przystąpić do sprawy i brać w niej aktywny udział.

Przebieg sprawy sądowej

Wnioskodawca w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej musi przedstawiać dowody na poparcie swoich twierdzeń, np. dowód z przesłuchania świadków lub dokumentacji policyjnej. Sąd w takiej sprawie może z urzędu dopuścić dowód z opinii Opiniodawczego Zespołu Specjalistów Sądowych. Taka opinia może mieć istotne znaczenie, ponieważ dotyczy więzi łączącej rodzica z dzieckiem, a także przewidywań co do wypełniania obowiązków rodzicielskich w przyszłości.

W toku sprawy sąd przesłuchuje rodziców dziecka, aby poznać ich stanowiska, a także zebrać informacje o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim i jego sytuacji osobistej.

Sąd może wysłuchać także małoletnie dziecko, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala. Takie wysłuchanie powinno się odbyć poza salą rozpraw.

Jakiej informacji brakuje Ci w tekście, który właśnie czytasz?